Τελευταίες Αναρτήσεις

Σάββατο, 12 Αυγούστου 2017

Οργουελιανοί καιροί! – Για την διαμάχη περί "αριστείας".


Η επίθεση που έχει εξαπολύσει ο ΣΥΡΙΖΑ στην ιδέα της αριστείας, σε ακραία αντίθεση με ό,τι η κυβέρνηση ισχυρίζεται, αποτελεί μια ευθεία επίθεση σε αυτό που εκείνη ονομάζει "παιδεία του λαού" και συνακόλουθα, μια ευθεία επίθεση στην προοπτική κάποτε αυτός να αυτοκυβερνηθεί αποτελεσματικά.


Ας εξηγηθούμε. Στο πλαίσιο του Eλληνικού πολιτισμού, η αξία της αριστείας πρωτοδιατυπώνεται στην Ιλιάδα, όπου καταγράφεται ως ένα από τα συστατικά στοιχεία του αριστοκρατικού ήθους κατά την εποχή του Αρχαϊκού Ελληνισμού : ««αἰὲν ἀριστεύειν… καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν…» (Ιλιάς Ζ’, στ. 208) (Πάντα να αριστεύεις…και να είσαι ανώτερος από τους άλλους, και να μην ντροπιάζεις την γενιά των προγόνων σου…)

[Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Ιλιάδα θεωρείται ‘ιδρυτικό’ κείμενο της ελληνικής εθνογέννεσης, το πρώτο τεκμήριο εγγράμματου πολιτισμού που πραγματεύεται την ιδέα της ένταξης των επί μέρους τοπικοτήτων σε μια εθνική κοινότητα που συγκροτείται κατ αντιπαράθεση με τους Τρώες].

Στην περίοδο της αθηναϊκής δημοκρατίας, η ιδέα δεν εγκαταλείπεται αλλά κοινωνικοποιείται –απελευθερώνεται από φραγμούς τάξεων, γίνεται κτήμα όλου του Δήμου. Λέει ο Περικλής στον Επιτάφιο: «Τὸ πολίτευμά μας λέγεται Δημοκρατία, ἐπειδὴ τὴν ἐξουσία δὲν τὴν ἀσκοῦν λίγοι πολίτες, ἀλλὰ ὅλος ὁ λαός. Ὅλοι οἱ πολίτες εἶναι ἴσοι μπροστὰ στὸν νόμο γιὰ τὶς ἰδιωτικές τους διαφορές. Γιὰ τὰ δημόσια ἀξιώματα προτιμῶνται ἐκεῖνοι ποὺ εἶναι ἱκανοὶ καὶ τὰ ἀξίζουν καὶ ὄχι ἐκεῖνοι ποὺ ἀνήκουν σὲ μιὰ ὁρισμένη τάξη. Κανείς, ἄν τύχη καὶ δὲν ἔχει κοινωνικὴ θέση ἤ ἄν εἶναι φτωχός, δὲν ἒμποδίζεται γι’ αυτὸ νὰ ὑπηρετήση τὴν πολιτεία, ἄν ἔχη κάτι ἄξιο νὰ προσφέρη».

Αυτή είναι η ουσία της άμεσης δημοκρατίας, για τους Αθηναίους: Η αντίληψη ότι μοναδικό κριτήριο πρόσβασης στα κοινά είναι η αξιοσύνη, και όχι ο πλούτος ή η καταγωγή. Εδώ, επί της ευκαιρίας, αξίζει να λάβει και μια απάντηση και ο Π. Μπουκάλας για την παρέμβαση που έκανε επί του ζητήματος, παπαγαλίζοντας κάτι κοινοτυπίες περί κλήρωσης εν είδει φιλοκυβερνητισμού: Ξέρει πολύ καλά, αν και το αποκρύπτει, ότι η αθηναϊκή άμεση δημοκρατία χρησιμοποιούσε την κλήρωση επί των γραφειοκρατικών καθηκόντων που δεν προϋπέθεταν δεξιότητες –π.χ. αγορανόμος, τελωνειακός, αποθηκάριος– και αυτό γιατί ήθελαν οι κρατικές λειτουργίες να διαχέονται στην κοινωνία, και να μην αναλαμβάνονται από μόνιμο σώμα γραφειοκρατών, ώστε να μην δημιουργείται μόνιμο χάσμα κυβερνώντων και κυβερνώμενων. Κατά τα άλλα, στα κρίσιμα αξιώματα, προέκρινε την εκλογή, επειδή ακριβώς συντηρούσε την ιδέα της αριστείας, και ήθελε τους άξιους πολίτες να τα υπηρετούν.

Ας πάμε τώρα στα θεωρητικά. Στην πραγματικότητα ένα ‘λαϊκό’ δημόσιο σχολείο έχει μεγαλύτερη ανάγκη να προάγει την αντίληψη περί αριστείας, απ’ ό,τι ένα σχολείο των ελίτ. Γιατί αυτό που διαχωρίζει τις πλατιές λαϊκές μάζες από τις άρχουσες τάξεις, δεν είναι μόνον ο πλούτος, είναι και ένα τεράστιο μορφωτικό χάσμα, το οποίο πρέπει να αμβλυνθεί. Και μπορεί να αμβλυνθεί μόνον αν το λαϊκό σχολείο περιστρέφεται γύρω από ένα ιδεώδες «Λίγο ακόμα, να σηκωθούμε Λίγο ψηλότερα, λίγο ψηλότερα, λίγο ψηλότερα» –που ‘λεγε και ο Σεφέρης. Γιατί μόνο αν τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα μπουν σε τροχιά να σηκώνονται ‘λίγο ψηλότερα’ μπορούν κάποτε να αντιμετωπίσουν κατάματα τους άρχοντές τους.

Υπάρχει και μια άλλη διάσταση: Η εκάστοτε κοινωνία προικίζει την ιδέα της αριστείας με ορισμένα προσδιοριστικά κριτήρια, που εξαρτώνται από τι ιδέα έχει για τον άνθρωπο. Οι δυτικές κοινωνίες, που έχουν μια ιδέα για το άτομο, ως την απόλυτη μονάδα, το ‘εγκιβωτισμένο εγώ’ προικίζουν την ιδέα της αριστείας με κριτήρια απολύτως εγωκρατικά –από το μεσαιωνικό ιπποτικό ιδεώδες, μέχρι το σημερινό στο γιάπικο ιδεώδες του να επελαύνεις επί πτωμάτων.

Ο δικός μας πολιτισμός σταδιακά συνειδητοποίησε ότι η ανθρώπινη ατομικότητα, συγκροτείται ‘κβαντικά’, ταυτόχρονα σε σχέση όσο και στην μοναδικότητά της: «Οὒτοι συνέχθειν,ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν» –λέει η Αντιγόνη, για παράδειγμα: «δε γεννήθηκα για να συμμερίζομαι το μίσος αλλά την αγάπη». Αυτό εξοπλίζει την ιδέα περί αριστείας με συγκεκριμένα κριτήρια που την προστατεύουν από την εγωκρατική ύβρη. Στα καθ’ ημάς ο άριστος, για να αναγνωριστεί ως τέτοιος, πρέπει να διαπρέπει στην φιλία, την συντροφικότητα, στο ήθος, την τιμή κ.ο.κ. Πόσες φορές έχουμε ακούσει να λέγεται για κάποιον, «εξαίρετος, αλλά κωλοχαρακτήρας»;



Συνέχεια
http://ardin-rixi.gr/archives/205113
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΟΛΑ ΛΑΘΟΣ

Το blog ΟΛΑ ΛΑΘΟΣ ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει σχετικά σε άρθρα που αναδημοσιεύονται από διάφορα ιστολόγια. Δημοσιεύονται όλα για την δική σας ενημέρωση.

Η προτιμηση μας ειναι τα Eλληνικά και όχι τα greeklish.

Δημοσιευουμε κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές, και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια. Σας ευχαριστούμε για την κατανόηση και την υποστήριξη.